Przychodzisz do psychologa z problemem, który od tygodni nie daje Ci spokoju. Przeanalizowałeś już wszystkie możliwe rozwiązania. Rozmawiałeś z rodziną, przyjaciółmi, może nawet z osobami, które znalazły się w podobnej sytuacji. Każdy miał coś do powiedzenia, ale Ty nadal nie wiesz, co zrobić.
W końcu decydujesz się na wizytę u psychologa. Liczysz, że ktoś z odpowiednią wiedzą i doświadczeniem spojrzy na Twoją sytuację z boku i wskaże właściwe rozwiązanie. Tymczasem zamiast odpowiedzi słyszysz kolejne pytania. Czy to oznacza, że psycholog nie chce Ci pomóc? Wręcz przeciwnie.
Czy psycholog udziela rad?
Psycholog może pomóc Ci zrozumieć sytuację, przeanalizować możliwości, dostrzec konsekwencje różnych wyborów i uporządkować myśli. Może również przekazywać wiedzę psychologiczną, proponować konkretne sposoby radzenia sobie z trudnościami i wskazywać dostępne formy pomocy. Nie oznacza to jednak, że powinien decydować za Ciebie.
Wyobraź sobie, że przychodzisz do gabinetu i mówisz: „Nie wiem, czy powinnam odejść od partnera. Od dawna nie jestem szczęśliwa, ale boję się samotności. Co pani radzi?”.
Najprościej byłoby odpowiedzieć: „Proszę odejść” albo „Proszę spróbować ratować związek”. Tylko na jakiej podstawie psycholog miałby podjąć taką decyzję? Nie zna całej historii Twojego życia, nie przeżywa Twoich emocji i nie będzie ponosił konsekwencji Twojego wyboru. Może natomiast pomóc Ci przyjrzeć się temu, co sprawia, że pozostajesz w relacji, czego się obawiasz i co oznaczałaby dla Ciebie każda z możliwych decyzji.
Dlaczego psycholog zadaje pytania zamiast podawać rozwiązania?
Kiedy stoimy przed trudną decyzją, rzadko widzimy całą sytuację. Silne emocje, wcześniejsze doświadczenia, poczucie obowiązku czy obawa przed oceną mogą sprawić, że skupiamy się tylko na jednym jej fragmencie. Ktoś, kto boi się utraty pracy, może nie dostrzegać, jak bardzo obecna sytuacja wpływa na jego zdrowie. Osoba obawiająca się samotności może przez lata pozostawać w niesatysfakcjonującej relacji.
Psycholog może zapytać, co sprawia, że właśnie teraz myślisz o zmianie, czego najbardziej się obawiasz, co przemawia za pozostaniem, a co za odejściem. Może też pomóc zauważyć, czy podobne trudności pojawiały się wcześniej. Te pytania nie służą przedłużaniu rozmowy. Pozwalają zobaczyć fragmenty sytuacji, które wcześniej pozostawały poza Twoją uwagą.
Psycholog może rozłożyć Twój problem na części pierwsze
Wyobraź sobie człowieka, który od kilku miesięcy zastanawia się nad zmianą pracy. Jest zmęczony, czuje się niedoceniany i coraz częściej wraca do domu rozdrażniony. Jednocześnie ma kredyt, rodzinę i obawia się utraty stabilności finansowej. Przychodzi do psychologa z pytaniem: „Czy powinienem się zwolnić?”.
Podczas rozmowy można przyjrzeć się kilku obszarom. Co dokładnie powoduje niezadowolenie? Czy problem dotyczy obowiązków, relacji z przełożonym, przeciążenia, czy może czegoś, co powtarzało się również w poprzednich miejscach pracy? Można rozważyć argumenty za pozostaniem i zmianą zatrudnienia, ryzyko związane z każdym wyborem i dostępne rozwiązania.
Może się okazać, że człowiek nie chce wcale odchodzić z pracy. Chce przestać godzić się na warunki, które od dawna przekraczają jego granice. A może przeciwnie, od dawna wie, że potrzebuje zmiany, ale nie potrafi dopuścić do siebie tej myśli. Psycholog nie musi wskazywać właściwej odpowiedzi, żeby pomóc Ci ją odnaleźć.
Dlaczego tak bardzo chcemy, żeby ktoś zdecydował za nas?
Podejmowanie decyzji wiąże się z odpowiedzialnością. A odpowiedzialność bywa szczególnie trudna wtedy, gdy każda dostępna możliwość oznacza jakąś stratę. Jeśli odejdę, mogę żałować. Jeśli zostanę, również mogę żałować. Rada drugiego człowieka może wtedy przynieść chwilową ulgę.
Problem pojawia się, gdy zaczynamy uzależniać własne wybory od opinii innych osób. Zamiast zastanawiać się, czego potrzebujemy, pytamy, co ktoś inny zrobiłby na naszym miejscu. W pracy psychologicznej warto przyjrzeć się temu mechanizmowi. Dlaczego trudno mi zaufać własnemu osądowi? Dlaczego obawiam się popełnienia błędu? Czy mam poczucie, że moje decyzje wymagają czyjegoś zatwierdzenia?
Czy to oznacza, że psycholog nigdy nie podpowiada, co zrobić?
Nie. Takie stwierdzenie byłoby zbyt dużym uproszczeniem. Psycholog może udzielać konkretnych wskazówek, szczególnie w ramach konsultacji, psychoedukacji czy pracy nad określonymi trudnościami. Rodzic może otrzymać wskazówki dotyczące komunikacji z dzieckiem i stawiania granic. Osoba doświadczająca napięcia może poznać sposoby regulowania emocji. Ktoś zmagający się z bezsennością może otrzymać informacje o higienie snu i potrzebie dalszej diagnostyki.
W sytuacjach zagrożenia zdrowia lub bezpieczeństwa psycholog może również zdecydowanie wskazać konieczność działań ochronnych albo skorzystania z pilnej pomocy. Czym innym jest wskazanie sposobu radzenia sobie z trudnością, a czym innym podjęcie za pacjenta osobistej decyzji.
Psycholog, psychoterapeuta, doradca i tutor. Czym różni się ich praca?
Nie każda rozmowa ze specjalistą ma ten sam cel. Podczas konsultacji psychologicznej przyglądamy się trudnościom, potrzebom i możliwościom dalszego wsparcia. Psychoterapia pozwala pracować nad głębszym rozumieniem własnych emocji, relacji i utrwalonych sposobów reagowania.
Doradztwo specjalistyczne może mieć bardziej bezpośredni charakter. Doradca zawodowy może przedstawić możliwe ścieżki rozwoju, wymagania dotyczące kwalifikacji czy konsekwencje określonych wyborów zawodowych. Nadal jednak decyzja należy do osoby korzystającej z doradztwa.
Jeszcze inaczej wygląda tutoring rozwojowy. Tutor pomaga odkrywać mocne strony, planować działania i rozwijać samodzielność. Może proponować narzędzia i sposoby pracy, ale nie powinien zastępować ucznia w podejmowaniu wszystkich decyzji. W mojej praktyce prowadzę również tutoring rozwojowy dla uczniów. To forma pracy odmienna od psychoterapii.
Co zyskujesz, kiedy psycholog nie daje gotowej odpowiedzi?
Na początku możesz poczuć rozczarowanie. Przecież przyszedłeś po pomoc, a zamiast prostego rozwiązania pojawiają się pytania, na które czasem trudno odpowiedzieć. Z czasem może jednak okazać się, że te pytania pozwalają Ci zobaczyć własną sytuację inaczej.
Zaczynasz rozpoznawać, co jest Twoją potrzebą, a co oczekiwaniem innych. Dostrzegasz, jakie doświadczenia wpływają na Twoje decyzje. Łatwiej oddzielasz rzeczywiste ograniczenia od obaw, które wcześniej powstrzymywały Cię przed działaniem. Nie oznacza to, że wszystkie wybory staną się proste. Ale podejmując decyzję, możesz lepiej rozumieć, dlaczego wybierasz właśnie tę drogę.
Czego możesz oczekiwać podczas pierwszej wizyty u psychologa?
Nie musisz przychodzić z gotowym opisem problemu ani wiedzieć, jakiego rodzaju pomocy potrzebujesz. Możesz po prostu opowiedzieć o sytuacji, która Cię niepokoi. O decyzji, której nie potrafisz podjąć. O emocjach, których nie rozumiesz. Albo o tym, że od jakiegoś czasu czujesz, że coś jest nie tak, choć trudno Ci powiedzieć co.
Podczas konsultacji wspólnie przyjrzymy się Twojej sytuacji i zastanowimy się, jakie dalsze kroki mogą być pomocne. Nie obiecam Ci, że podejmę za Ciebie właściwą decyzję. Mogę natomiast pomóc Ci lepiej zrozumieć siebie, swoje potrzeby i to, co wpływa na Twoje wybory.
Jeżeli zastanawiasz się, czy potrzebujesz konsultacji psychologicznej, czy dłuższej pracy terapeutycznej, przeczytaj również artykuł Psycholog a psychoterapeuta. Czym się różnią i do kogo się zgłosić?.
Przyjmuję w gabinecie przy ul. Garbarskiej 51 w Brzesku oraz online. Pierwsza konsultacja psychologiczna trwa 50 minut i kosztuje 250 zł. Aby ustalić termin, zadzwoń pod numer 509 919 936 lub zostaw numer w formularzu kontaktowym.
